Stan prac grupy

21.06.2011 

"Po 31 marca nie odbyło się spotkanie grupy roboczej. Prace grupy nie wyszły poza wstępny etap." - Michał Sikora, Z-ca Dyrektora Biura Sportu i Marketingu PZM

31.03.2011

"Grupa robocza została powołana w listopadzie 2010 roku. Dotychczas odbyły się dwa spotkania. Obecnie grupa jest na wstępnym etapie prac mającym na celu określenie kierunków i możliwości działania mając w szczególności na uwadze poprawę istniejącej sytuacji oraz złożoność i zasięg zagadnienia."  - Michał Sikora, Z-ca Dyrektora Biura Sportu i Marketingu PZM

Mamy nadzieję, że efektami pracy wspomnianej grupy roboczej będą takie zmiany w prawie, które pozwolą rozwiązać problemy płynące z coraz większej popularności sportów off-roadowych w Polsce. Wierzymy również, że prace będą konsultowane w gronie wszystkich zainteresowanych, tak, by ich efekt przystawał do realiów. Niestety nie można tego powiedzieć o obecnie panującym stanie prawnym, który przewiduje całkiem niemałe sankcje dla sprawców wykroczeń i przestępstw, jednak - jak sama przyznaje Z-ca Dyrektora Departamentu Ochrony Przyrody GDOŚ Pani Helena Kamińska - egzekwowanie tych przepisów jest mocno utrudnione.

Dołożymy wszelkich wszelkich starań w ramach naszych skromnych możliwości by dowiedzieć się, w jakim kierunku zmierzają prace grupy roboczej.

Pełna treść pisma

Warszawa, dnia 15.03 2011 r.

DOP-OC.600.18.2011.MK


W odpowiedzi na Pani wystąpienie, przesłane drogą elektroniczną dnia 31 marca 2010 Ti, dotyczące nielegalnej jazdy pojazdami typu quad na obszarach cennych przyrodniczo, w tym obszarach objętych ochroną na podstawie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220, z późn. zm.) uprzejmie informuję, jak niżej.

Poruszanie się pojazdami mechanicznymi o napędzie silnikowym, w tym quadami, motorami crossowymi lub pojazdami terenowymi, stanowi czyn zabroniony, jeżeli jest podjęte wbrew przepisom o ochronie przyrody. Naruszenie przepisów ustawy o ochronie przyrody będzie miało miejsce w szczególności w odniesieniu do form ochrony przyrody. Formami ochrony przyrody w rozumieniu cyt. ustawy są: parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, obszary Natura 2000, użytki ekologiczne, stanowiska dokumentacyjne, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe, pomniki przyrody, a także ochrona gatunkowa grzybów, roślin i zwierząt. Ochrona gatunkowa ma zasadnicze znaczenie w poruszonej kwestii i jest objęta regulacjami, o których będzie mowa poniżej, a których celem jest eliminacja działań, mogących stanowić zagrożenie dla populacji chronionych gatunków.

Zasady poruszania się pojazdami mechanicznymi na obszarach objętych ochroną oraz w lasach zostały uregulowane w ustawie o ochronie przyrody oraz w ustawie z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2005 Nr 45, poz. 435, z późn. zm.).

W parkach narodowych oraz w rezerwatach przyrody istnieje zakaz ruchu pojazdów poza drogami publicznymi oraz poza drogami położonymi na nieruchomościach będących w trwałym zarządzie parku narodowego, wskazanymi przez dyrektora parku narodowego lub przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska w odniesieniu do rezerwatu przyrody.

W zakresie ochrony parku krajobrazowego organ, który tworzy park krajobrazowy, ustanawia w jego granicach zakazy, o których mowa w art. 17 ustawy o ochronie przyrody. Wśród tych zakazów brak co prawda zakazu ruchu pojazdów po terenie parku krajobrazowego, ale istnieje możliwość wprowadzenia zakazu organizowania rajdów motorowych i samochodowych (art. 17 ust. 1 pkt 13).

W stosunku do pomnika przyrody, stanowiska dokumentacyjnego, użytku ekologicznego lub zespołu przyrodniczo-krajobrazowego może być wprowadzony szereg zakazów, uniemożliwiających z prawnego punktu widzenia ruch pojazdów silnikowych (art. 45 ust. 1). Do zakazów tych należą: zakaz niszczenia, uszkadzania lub przekształcania obiektu lub obszaru; zakaz uszkadzania i zanieczyszczania gleby, czy też zakaz zbioru, niszczenia, uszkadzania roślin i grzybów na obszarach użytków ekologicznych, utworzonych w celu ochrony stanowisk, siedlisk lub ostoi roślin i grzybów chronionych.

W stosunku do gatunków dziko występujących roślin i grzybów objętych ochroną gatunkową zostały wprowadzone natomiast następujące zakazy: zrywania, niszczenia, uszkadzania; niszczenia ich siedlisk i ostoi; a także niszczenia ściółki leśnej i gleby w ich ostojach.

Należy stwierdzić, że poruszanie się pojazdami terenowymi po obszarach chronionych z mocy ustawy o ochronie przyrody oraz w obrębie siedlisk roślin i grzybów chronionych może stanowić naruszenie wielu zakazów, wymienionych powyżej. W cyt. ustawie ustawodawca przewidział sankcje karne za naruszenie ustalonych tą ustawą zakazów bądź niewykonanie nakazów lub nałożonych określonych zachowań. Umyślne naruszenie zakazów obowiązujących w parkach narodowych, rezerwatach przyrody, obszarach chronionego krajobrazu, obszarach Natura 2000 zagrożone jest karą aresztu lub grzywny (art. 127). Warto podkreślić, iż zgodnie z art. 129 w razie ukarania za wykroczenie, sąd może orzec przepadek przedmiotów służących do popełnienia wykroczenia, a także obowiązek przywrócenia stanu poprzedniego albo nawiązkę do wysokości 10.000 zł. Orzekanie w ww. sprawach odbywa się na podstawie przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (art. 132).

Wymaga podkreślenia, iż skutki tego rodzaju sprawstwa - rozjeżdżanie quadami czy motocyklami cennych elementów i tworów przyrody (siedlisk przyrodniczych, siedlisk gatunków) znajdujących się w granicach obszarów chronionych (różnych form ochrony przyrody) penalizowane są sankcjami z Kodeksu wykroczeń i Kodeksu karnego. W Kodeksie wykroczeń regulują to przepisy rozdziału XIX - Szkodnictwo leśne, polne i ogrodowe (art. 148 - art. 165), zagrożone sankcjami kary grzywny, nagany lub karą surowszą z mocy innego przepisu. Kodeks karny zawiera rozdział XXI poświęcony odpowiedzialności za przestępstwa przeciwko środowisku (art. 181 - art. 187). Penalizacja czynów popełnionych na terenie objętym ochroną (park narodowy, rezerwat przyrody, zespół przyrodniczo-krajobrazowy i in.), gdzie chodzi o zwierzęta w stanie wolnym, rośliny i grzyby, a zwłaszcza gdy zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym jest znacznych rozmiarów - jest wyższa w przepisach K.k. niż K.w. Bowiem czyny te zagrożone są karą pozbawienia wolności nawet do 5 lat (art. 181 § 1 K.k.). Jeżeli uszkodzenie lub zniszczenie dotyczy roślin albo zwierząt objętych ochroną gatunkową powodując istotną szkodę (art. 181 § 3 K.k.), penalizacja jest niezależna od miejsca popełnienia czynu.

Ruch pojazdem silnikowym, zaprzęgowym i motorowerem w lesie dozwolony jest jedynie drogami publicznymi, natomiast drogami leśnymi jest dozwolony tylko wtedy, gdy są one oznakowane drogowskazami dopuszczającymi ruch po tych drogach (art. 29 ustawy o lasach). Art. 30 ustawy o lasach wprowadza zakazy określonych zachowań w lesie, w tym hałasowania oraz używania sygnałów dźwiękowych, niszczenia grzybów, grzybni, drzew, krzewów, roślin, a nawet rozkopywania gruntu. Należy podkreślić, że ustawa o lasach nie reguluje zasad odpowiedzialności za naruszenie jej przepisów. Regulacja dotycząca odpowiedzialności za naruszenie przepisów ustawy o lasach znajduje się w przepisach Kodeksu wykroczeń oraz Kodeksu karnego. Zgodnie z art. 161 K.w. kto, nie będąc do tego uprawniony, albo bez zgody właściciela lub posiadacza lasu, wjeżdża pojazdem silnikowym, zaprzęgowym lub motorowerem do nienależącego do niego lasu w miejscu, w którym jest to niedozwolone, albo pozostawia taki pojazd w lesie w miejscu do tego nieprzeznaczonym, podlega karze grzywny. Sprawca tego wykroczenia może być ukarany grzywną w wysokości od 20 zł do 5 000 zł. Podobnie, zachowanie sprawcy polegające na niszczeniu zasiewów, sadzonek i trawy na gruncie leśnym (lub rolnym) podlega sankcji kary określonej w K.w. (art. 156 K.w.). W przypadku popełnienia czynu na terenie objętym ochroną sprawca wyczerpuje jednocześnie znamiona wykroczenia z art. 127 ustawy o ochronie przyrody. Jednakże w przypadku kiedy sprawca spowoduje szkodę majątkową, w grę wchodzi
odpowiedzialność za uszkodzenie rzeczy, w zależności od rozmiaru szkody, zniszczeń -za wykroczenie z art. 124 K.w. - kara aresztu, ograniczenia wolności lub grzywny lub za przestępstwo z art. 288 K.k. - grzywna, kara ograniczenia wolności, kara pozbawienia wolności nawet do lat 5.

Ustawa o ochronie przyrody zawiera także odrębną regulację poświęconą zwalczaniu przestępstw i wykroczeń na obszarach chronionych (rozdział 7). Dla realizacji tego celu ustawodawca powołał odpowiednie struktury organizacyjne, wyposażając je w liczne uprawnienia. W parkach narodowych zadania związane z ochroną mienia oraz zwalczaniem przestępstw i wykroczeń w zakresie ochrony przyrody wykonują funkcjonariusze Straży Parku działający w ramach Służby Parku Narodowego. Straż Parku (art. 108 - 110) posiada szczególne uprawnienia w zakresie zwalczania przestępstw i wykroczeń popełnianych na tych obszarach przeciwko ochronie przyrody, także i w zakresie ochrony mienia na tych obszarach, określonych w ustawie o ochronie przyrody, stypizowanych w Kodeksie wykroczeń jak i Kodeksie karnym. Funkcjonariusze Straży Parku mają m.in. prawo do legitymowania, zatrzymywania i przekazywania Policji lub innym właściwym organom, kontroli, przeszukania, użycie środków bezpośredniego przymusu aż do użycia broni bojowej. W mniejszym zakresie uprawnień działa Służba Parku Krajobrazowego. Należy dodać, że wydane zostały przepisy wykonawcze, które w sposób szczegółowy regulują zakres i tryb współpracy Straży Parku z Policją oraz zakres działań Straży Parku podlegających kontroli Policji (rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 grudnia 2004 r.- Dz. U. z 2005 r. Nr 5, poz. 33), a także sposób i tryb legitymowania, zatrzymywania i dokonywania kontroli przez funkcjonariuszy Straży Parku i sposób i tryb legitymowania przez pracowników Parków Krajobrazowych (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2004 r. - Dz. U. Nr 254, poz. 2536).

Działająca w ramach Służby Leśnej w Lasach Państwowych Straż Leśna, utworzona dla zwalczania przestępstw i wykroczeń w zakresie szkodnictwa leśnego i ochrony przyrody, a także ochrony mienia posiada nawet szersze uprawnienia niż funkcjonariusze Straży Parku, gdyż do wykonywania niektórych czynności przez strażnika leśnego, w szczególności użycia przez niego środków przymusu, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o Policji (art. 47 ust. 7 ustawy o lasach). Strażnicy leśni działają w ramach zorganizowanych jednostek Straży Leśnej (posterunki w nadleśnictwach, grupy interwencyjne w regionalnych dyrekcjach Lasów Państwowych). Podkreślenia wymaga możliwość wykonywania kontroli ruchu drogowego przez strażników leśnych oraz funkcjonariuszy Straży Parku, na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym - art. 129 c oraz 129 f (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, z późn. zm.). W ramach wykonywania kontroli ruchu drogowego, strażnicy leśni i funkcjonariusze Straży Parku są upoważnieni do zatrzymania pojazdu, legitymowania uczestnika ruchu drogowego, także do wydawania poleceń, co do sposobu zachowania się na drodze.

Z powyższego zestawienia wynika, iż istnieje pełna gama instrumentów prawnych, przy użyciu których możliwe jest zwalczanie niekontrolowanego (nieumyślnego), czy też umyślnego wjeżdżania motocyklami, quadami lub innymi pojazdami w granice obszarów chronionych oraz siedlisk chronionych gatunków roślin i grzybów. Pomimo istnienia regulacji prawnych w tym zakresie, znacznie ograniczona jest jednak możliwość egzekwowania tychże przepisów. Wydaje się, że zmniejszenie skali tego negatywnego zjawiska uzależnione jest w chwili obecnej od wypracowania przez organy ścigania skuteczniejszych metod na ujmowanie kierowców pojazdów mechanicznych, naruszających przepisy, oraz od zwiększenia poziomu świadomości społecznej o negatywnych konsekwencjach poruszania się tymi pojazdami w obszarach cennych przyrodniczo. Zaangażowanie lokalnych społeczności w rozwiązanie przedmiotowego problemu oraz wsparcie społeczne dla działań służb porządkowych mogłyby w mojej ocenie przynieść wymierne efekty. Ważne jest również mobilizowanie do wzmożonych kontroli odpowiadających za ochronę lasów i obszarów chronionych powołanych do tego służb, o których była mowa wyżej. W związku z dużą skalą problemu na obszarach chronionych konieczna jest ścisła współpraca regionalnych dyrekcji ochrony środowiska z regionalnymi dyrekcjami Lasów Państwowych.

Podnieść należy, że problem nielegalnej jazdy quadami został dostrzeżony oraz jest coraz częściej naświetlany w środkach masowego przekazu. Opracowana została nawet strona internetowa, informująca o skali problemu oraz o możliwościach przeciwdziałania temu zjawisku. Policja we współpracy ze strażą leśną oraz innymi służbami organizują liczne oraz coraz bardziej skuteczne akcje, mające na celu ograniczenie nielegalnej jazdy quadami poprzez ujmowanie oraz karanie sprawców tego typu wykroczeń.

Dodatkowo informuję, że Polski Związek Motorowy, mając na uwadze skalę przedmiotowego problemu, powołał grupę roboczą, której celem jest unormowanie kwestii uprawiania sportów motorowych na obszarach leśnych. W spotkaniach grupy roboczej będą brali udział przedstawiciele Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska, Polskiego Związku Motorowego oraz samorządów.

Zastępca Dyrektora Departamentu Ochrony Przyrody GDOŚ
Helena Kamińska